Hoorcolleges op cd: professoren die boeien (dl.2)

neurofilosofieIn een vorige bijdrage had ik het over onze ruime verzameling hoorcolleges op cd  en stelde ik enkele boeiende en vlotte sprekers onder de Nederlandstalige historici voor, die een aantal interessante geschiedenis-colleges op cd hebben laten uitgeven. Maar het aanbod van de bib is uiteraard veel breder dan dat. Onze verzameling hoorcolleges  telt bv. ook heel wat bijdragen over filosofie en moraal.

Eén van de interessantste sprekers is filosoof Herman Philipse die in België  – onterecht – wat minder bekend is dan veel van de  in de vorige bijdrage vermelde professoren. Zijn colleges zijn dan ook wat ernstiger en minder gekruid met anekdotes en grappen dan pakweg deze van Maarten van Rossem of Herman Pleij, waar ik het de vorige keer al over had. Maar vermits Philipse echt het talent bezit om moeilijke filosofische en kennis- en wetenschapstheoretische discussies op een eenvoudige manier aan een breed publiek uit te leggen zonder te veel te simplificeren, zijn ook van hem al 9 luister-cd’s uitgegeven. Zijn colleges handelen vaak over thema’s op de snijlijn  tussen filosofie, wetenschap en godsdienst en dan vooral over hun onderlinge conflict- en pijnpunten. Zoals in zijn uitstekende cd Neurofilosofie van de geest. Hoorcollege over de verhouding tussen de hersenen, het bewustzijn en de vrije wil  waarin Philipse punt per punt  de deterministische  pretenties van neurologen van het type Dick Swaab “Wij zijn ons brein” en Viktor Lamme “De vrije wil bestaat niet” vakkundig de grond inboort.

Godsdienst dan: de bib bezit hoorcolleges over bv. de Bijbel, godsdienstfilosofie en de islam.
Ik pik er even een interessantere uit: deze over het leven van de profeet Mohammed van arabist en islamoloog Hans Jansen. Jansen duidt en schetst de context van de centrale bron die we hebben over het leven van de profeet Mohammed: een boek van Ibn Isjaq, waarop vele verhalen over Mohammed teruggaan. En probeert aan de hand van dit boek kritisch mythe van realiteit te onderscheiden en Mohammeds leven te reconstrueren, wat geen eenvoudige zaak blijkt te zijn. Een belangrijke kanttekening toch:  de laatste jaren verscherpte Jansen aanzienlijk van toon en raakte hij in een paar mediadiscussies rond islam en hedendaagse islamistische stromingen verzeild. O.m. met een paar collega-hoogleraren, die wezen op het feit dat al zijn publicaties van de laatste jaren voor het grote publiek bedoeld zijn en een inleiding tot de islam voor andersdenkenden, een (gedrukt) boek met als provocerende titel Islam voor varkens, apen, ezels en andere beesten, als onwetenschappelijk kwalificeerden.

De hoorcolleges in de bib handelen niet alleen over alfawetenschappen als geschiedenis, godsdienstwetenschap, filosofie, cultuur- en literatuurgeschiedenis… De bib bezit er ook heel wat over psychologie of  over exacte wetenschappen zoals wiskunde, astronomie en biologie, en vooral over evolutieleer   en gedragsbiologie in het bijzonder.

Etholoog Jan Van Hooff legt  bv. in Gedragsbiologie: hoorcollege over de evolutie van de moraal uit hoe “altruïstisch gedrag”  kon ontstaan via natuurlijke selectie, waarvan we – ten onrechte – zouden kunnen denken dat die altijd “egoïstische” eigenschappen zou bevorderen.  Hij gaat er van uit dat veel dieren ook een moraal hebben, bespreekt welke factoren ten grondslag liggen aan hun sociaal samenleven en welke “verzoeningsprocessen” zich bij bepaalde diersoorten manifesteren. Hij put daarvoor uit zijn eigen onderzoek met mensapen en uit andere experimenten van o.a. de bekende bioloog Frans De Waal.

Natuurkundige, filosoof, wetenschapspopularisator en voormalig Gouden Uil-winnaar Bas Haring heeft het in een hoorcollege over “Het bewustzijn” en dit begrip blijkt moeilijker te definiëren dan je zou kunnen verwachten. Maar in zijn 4-delige cd  behandelt Haring toch een aantal onderwerpen zoals de invloed van Descartes op ons denken over bewustzijn, de relatie tussen brein en bewustzijn, bewustzijn bij dieren of de kwestie of het mogelijk is dat apparaten ooit een bewustzijn zouden krijgen…

U bent er zich ondertussen misschien wel al van bewust dat de tot nu toe vermelde auteurs allemaal Nederlandse mannen zijn. Analoog met de hele academische wereld, toch nog altijd een mannenbastion, zijn deze hoorcolleges overwegend een mannenzaak, maar één van de schaarse uitzonderingen is Ineke Sluiter, hoogleraar in de Klassieke talen en Cultuur die een 3-tal cd-boxen  over Socrates en klassieke literaire teksten geproduceerd heeft.
Hoewel dit wat mij betreft hoegenaamd geen rol speelt, zijn de uitgeverijen van dergelijke cd’s ook vooral Nederlands en zijn er  minder luister-cd’s met hoorcolleges van Belgische professoren op de markt. Maar voor wie per se ook Vlaamse hoogleraren en intellectuelen aan het woord wil horen: Lannoo is enkele jaren met een reeks Hoor ze spreken begonnen met een aantal BV-intellectuelen die het over hun vakterrein hebben zoals Rik Torfs over de kerkMarc Reynebeau over de  naoorlogse Belgische politieke geschiedenisPeter Adriaenssens over succesvol opvoeden

Wouter De Raes, collectie geschiedenis

Hoorcolleges op cd: professoren die boeien (dl.2)

Hoorcolleges op cd: professoren die boeien (dl.1)

cultuurgeschiedeniseuropaIn Bib Zuid kan je niet alleen romans en verhalen in de vorm van luisterboeken op cd ontlenen. De bibliotheek bezit ook tientallen cd-boxen met hoorcolleges van professoren die zich in lezingen, variërend van 3 tot 10 uur lang, over een deel van hun vakterrein buigen. Dat klinkt misschien wat saai, maar de academici die voor deze colleges geselecteerd worden zijn juist vlotte sprekers die op een eenvoudige, duidelijke, enthousiaste en vaak zelfs humoristische wijze kunnen vertellen of moeilijke kwesties op een zeer begrijpelijke wijze voor een ruim publiek kunnen uiteenzetten.

Hierdoor zijn die colleges zelfs gemakkelijk te volgen terwijl je andere activiteiten uitvoert. Zelf schuif ik zo’n cd wel eens in de cd-speler als ik pakweg de afwas doe of wat andere vervelende klusjes uitvoer. Zodat ik tijdens dat routinewerk door toch nog iets nuttig kan doen.

De bib bezit luisterboeken met lezingen over zeer diverse disciplines: geschiedenis, godsdienst, filosofie, moraal, letterkunde, politiek, psychologie, biologie, kosmologie, muziek… De afgelopen jaren heb ik een 25 tal cd’s kunnen beluisteren: in 2 blogbijdrages selecteer ik  enkele cd’s van sprekers die me enorm geboeid hebben ; ik begin met een aantal gedreven historici.

Fik Meijer, auteur van vele populariserende boeken over de Oudheid, loodst je met zijn immer enthousiaste  stem in vogelvlucht doorheen de geschiedenis van de Klassieke Oudheid of weidt 8 cd’s lang uit over de rivaliteit en de oorlogen tussen Sparta en Athene en hoe onze visie op dat conflict gedurende de laatste eeuwen geëvolueerd is. Overigens kan je hem hier op onze podcast-site als onze gast in de Paarse Zetel nog  beluisteren.

Maarten van Rossem heeft minstens evenveel talent als stand-up comedian dan als historicus en is met zijn spitse of relativerende opmerkingen een veelgevraagde gast in Nederlandse actualiteitenmagazines en occasioneel ook in Belgische televisieprogramma’s. Hij heeft dan ook al een 11-tal luister-cd’s op zijn conto. Zelfs als hij doceert over ernstige onderwerpen zoals Hitler of Lenin en Stalin of over zijn échte specialiteit, de geschiedenis van de Verenigde Staten, slaagt hij erin voortdurend je lachspieren aan het werk te zetten. Geen wonder dat Maarten Van Rossem zelfs een publiek vindt  voor zijn  6 x per jaar verschijnend tijdschrift  “Maarten!”  – een naam die uiteraard de celebrity-magazines parodieert – waarin historische analyses van actuele kwesties worden gepubliceerd.

Misschien zou Van Rossem, die wat allergisch is aan termen als “nationale identiteit” of  aan de discussies daarrond – en ook daar een cd “Typisch Maarten, typisch Nederlands” over gemaakt heeft – wel eens spottend-relativerende opmerkingen durven maken als hij luistert naar de cd Cultuurgeschiedenis van Nederland. Hoorcollege over de historische ontwikkeling  van de Nederlandse identiteiten door de specialist in de Middeleeuwse Nederlandstalige Letterkunde Herman Pleij. Deze professor emeritus, die ook altijd een grote dosis humor in petto heeft en zijn colleges doorspekt met anekdotes,  heeft nog 2 andere cd’s gemaakt: één over de cultuurgeschiedenis van de middeleeuwen in het algemeen en één over Erasmus. Pleij was ook al te gast in de Paarse Zetel en zijn spraakwaterval kan je eveneens beluisteren op onze podcast-site.

En over volkskarakter en identiteiten gesproken: Joep Leerssen duidt in zijn cd “Vaderlandsliefde: hoorcollege over nationalisme en nationaal gevoel” op een veel ernstiger wijze 9 uur lang de vele historische  wortels van het 19de eeuwse en 20ste eeuwse nationalisme.

Maar veruit de origineelste geschiedenisbijdrage die ik de afgelopen jaren op luister-cd’s hoorde kwam van de emeritus hoogleraar eigentijdse geschiedenis Hermann von der Dunk die in zijn college over de “Cultuurgeschiedenis van Europa in de 20ste eeuw” eens géén voorspelbaar chronologisch overzicht geeft van allerlei kunststijlen en –stromingen, maar probeert door te dringen tot de essentie van de brede Europese 20ste eeuwse ideeën- en mentaliteitsgeschiedenis. Hij bespreekt vooral de enorme invloed die de Eerste en Tweede Wereldoorlog daarop hebben gehad.

In een volgende bijdrage zal ik verder ingaan op een aantal cd’s van academici die zich over andere vakterreinen ontfermen.

Wouter De Raes, collectie geschiedenis

Hoorcolleges op cd: professoren die boeien (dl.1)

Jubileumfeest Luisterpunt in Vooruit

luisterpunt2Luisterpunt blaast 5 kaarsen uit. Deze Vlaamse bibliotheek voor personen met een leesbeperking zorgt al vijf jaar lang voor lectuur in een aangepaste vorm: Daisy-luisterboeken en brailleboeken.

Luisterpunt wil dit jubileum niet ongemerkt voorbij laten gaan en bouwt op vrijdag 14 juni een feestje in de Balzaal van de Vooruit:

  • Om 18u30 lezen de Vlaamse auteurs Annelies Verbeke, Peter Holvoet-Hanssen en Bart Van Loo voor uit hun Citybook (unieke luisterverhalen van 30 minuten) over respectievelijk Gent, Oostende en Chartres. Vervolgens gaan de drie schrijvers in gesprek met Frieda Van Wijck. Gent werd overigens onlangs aan het rijtje “citybooksteden” toegevoegd. Annelies Verbeke schreef daarvoor een eerste verhaal, het aanbod wordt onder leiding van het STAM in de nabije toekomst uitgebreid met meer verhalen, fotoreportages en videomateriaal. Ook VPRO-boeken journalist en dichter Wim Brands zal een bijdrage leveren.
  • Om 20u15 wordt u een glaasje cava aangeboden tijdens de verjaardagsspeech van Luisterpuntvoorzitter Albert Keersmaekers
  • Om 21u30 spelen muzikanten Sacha Van Loo en Geert Maeckelbergh een mix van o.a. lichte jazz, Balkan blues, pop en wereldmuziek
  • Rond 22u is er een afterparty met DJ GaGa

De volgende dag, op zaterdag 15 juni, is er bovendien een begeleid bezoek  aan het STAM en een wandeling  met gids door het historisch stadscentrum.

Alle info vindt u bij Luisterpunt en de Buren.

In de hoofdbibliotheek vindt u in de themazaal op het gelijkvloers een luisterzuil met meer dan 700 daisy-luisterboeken die u gratis kunt ontlenen.
Een Daisy-luisterboek wordt in een studio door vrijwilligers voorgelezen en op cd-rom gezet en heeft als voordeel dat u door het ‘boek’ kan bladeren, stukken opnieuw kan beluisteren, een bladwijzer plaatsen enz.
Een Daisy-boek beluistert u met een heel gemakkelijk toestel dat u kan ontlenen in de bib, de Daisy-speler, maar kan u ook afspelen op uw computer met aangepaste software (gratis verkrijgbaar bij Luisterpunt en gratis te downloaden) en op uw MP3-speler (evenwel zonder navigatiemogelijkheden).

Op de taal- en literatuurafdeling vindt u behalve meer dan 500 Nederlandstalige luisterboeken ook een 50-tal radioboeken, verhalen door Nederlandse en Vlaamse auteurs speciaal geschreven op verzoek van Vlaams-Nederlands cultuurhuis deBuren. Op de website Radioboeken vindt u een uitgebreidere selectie, ook in enkele andere talen.

De Literatuurafdeling

Jubileumfeest Luisterpunt in Vooruit