Gent in opstand

gentseopstandOp 23 juli 1453 werden de Gentenaars verpletterend verslagen door de troepen van Filips de Goede, hertog van Bourgondië en tevens graaf van Vlaanderen. In de slag bij Gavere lieten duizenden Gentenaren onder wie verschillende schepenen het leven. Tot begin augustus dreven de lijken op de Schelde naar de stad.
De veldslag maakte een einde aan de oorlog tegen de hertog die al een paar jaar duurde met wisselende kansen.

Wat was de aanleiding van het conflict?

Filips de Goede wou een sterke centrale staat uitbouwen. Voor zijn financiën was hij afhankelijk van beden : hij moest de steden om geld vragen. In 1447 kwam hij daarom met het voorstel een permanente zoutbelasting in te voeren. Dat zou een stroom geld naar het Bourgondische hof genereren. Gent wees dit voorstel af, waarop de woedende hertog de stad verliet.
Het meningsverschil escaleerde. Verschillende keren stonden de Gentse milities tegenover de troepen van de hertog. De Gentenaren raakten steeds sterker geïsoleerd: de andere steden weigerden steun.
De Gentenaren waren geen koorknapen. Om de strijd te kunnen volhouden, legden zij militaire versterkingen aan in het Gentse kwartier en voerden zij raids uit in de omgeving: zo plunderden zij bijvoorbeeld Moerbeke. De hele oorlog was ook voor het platteland een ramp.
Maar de combattieve houding van Gent werd telkens opnieuw bevestigd. Gekend is de tekst van een anoniem pamflet dat in 1451 in de buurt van het Scepenhuuse werd ghestroyt:

‘Ghy, slapscheten van Ghendt,
Die nu hebt  ’t regiment,
Wy en zullen ’t hu nyet meer ghewaghen,
Maar zullen ’t eenen nyeuwen Artevelt claghen’

Wie de tekst geschreven heeft, is niet duidelijk maar vermoedelijk was hier de proletarische achterban van de ambachten aan het woord. De top van de ambachten vormden een deel van het stadsbestuur. Het andere deel bestond uit het patriciaat, de oude klasse van grondbezitters in Gent met hun leuze : ‘Vry huys vry erve’ : nu nog te lezen op de gevel van een huis op de Korenmarkt.

Uiteindelijk heeft Gent toch het hoofd moeten buigen voor Filips de Goede. Dit was alweer een stap in de afbouw van de macht van de steden in Vlaanderen ten voordele van het centrale gezag.
Honderd jaar later zou dit nog duidelijker worden onder het bewind van Keizer Karel.

Bronnen (uiteraard allemaal in onze collectie):

De Gentse opstand 1449-1453 / Jelle Haemers
Gent en de Bourgondische hertogen ca 1384 – ca 1453 / Marc Boone
Gent : apologie van een rebelse stad : eindred Johan Decavele

Kristine De Messemaeker, collectie Gent

Gent in opstand

400 jaar Gentse schermgilde (1613-2013)

1913-2013 is in Gent een feestjaar, ook voor de Gentse schermgilde. De Sint-Michielsgilde, gesticht in 1613 (daarmee de oudste schermclub ter wereld), oefent sinds 400 jaar in de Lakenhalle. Ze organiseerde in 1913 een indrukwekkende praalstoet, en dit jaar viert ze als buur van het belfort mee met de 700ste  verjaardag van de eerste steenlegging in 1313. Nu, in 2013, is ze nog steeds een van de grootste schermclubs van België, en zijn haar schermers wekelijks actief op binnen- en buitenlandse competities, met de drie wapens: degen, sabel en floret.

Museum en tentoonstelling in de Lakenhalle
Ter gelegenheid van deze verjaardagen heeft de Sint-Michielsgilde – officieel de’ Koninklijke en Ridderlijke Hoofdgilde van Sint Michiel’ – een feestprogramma samengesteld, met o.a. een unieke tentoonstelling in de Lakenhalle. In het vernieuwde schermmuseum kan het publiek kennismaken met de rijke geschiedenis van de gilde via de permanente collectie: wapens, zilverwerk, boeken, schilderijen, vlaggen enz. Tegelijk loopt er in de Lakenhalle een tijdelijke tentoonstelling rond de praalstoet n.a.v. de wereldtentoonstelling van 1913.
Dagelijks 7 sept. – 6 okt, doorlopend 10-18u (Combiticket Belforttoren – tentoonstelling Lakenhalle – museum Delori. Info: zie website).

Tentoonstelling in bibliotheek Zuid
In de inkomhal van de bibliotheek zijn historische en recente foto’s te zien (o.a. van de Belgisch kampioenen Seppe Van Holsbeke, Hanne Cooreman en Yoeri Van Laecke) en kan je een schermuitrusting van 1913 vergelijken met een moderne set kledij en wapens.
Nog tot 19 september tijdens de openingsuren.

Wedstrijd – win een gratis duoticket
T.e.m. 14 september kan je een duoticket winnen (waarde: 20 euro) voor de tentoonstelling in de Lakenhalle. Zoek in de fototentoonstelling in bibliotheek Zuid het antwoord op deze vragen:
1. Hoeveel duels in open lucht zijn er te zien?
2. Hoeveel keer wordt Albert Feyerick, deken in 1913, afgebeeld ?
De winnaar krijgt op ma.16 september een seintje.

Meer over schermen…
N.a.v. 400 jaar schermgilde verschijnt eind augustus het boek En garde! Prêts? Allez! (noot: met deze formule geeft de scheidsrechter het startsein voor een gevecht). Het boek zal vanaf dan ter inzage liggen bij de tentoonstelling in bibliotheek Zuid.
Over de vier Gentse hoofdgilden lees je meer in deze boeken. Informatie over de schermsport vind je hier.

Enkele romans waarin schermen een belangrijke rol speelt:

  • De Drie Musketiers zijn natuurlijk het bekendste schermersteam ooit: de historische roman van Alexandre Dumas kreeg talloze bewerkingen, o.a.  voor kinderen in de reeks Geronimo Stilton.
  • Recenter vertelt de roman De Nederlandse maagd het tragische verhaal van de 18-jarige Janna die in Duitsland een schermopleiding volgt tijdens de dreigende aanloop naar de Tweede Wereldoorlog.
  • In het bekroonde boek Jonkvrouw leert Marguerite, dochter van de graaf van Vlaanderen (14de eeuw), stiekem schermen uit frustratie omdat ze geen jongen is. Leuk om weten: auteur Pat Van Beirs leerde schermen in de Sint-Michielsgilde. Dit Gentse boek is aardig op weg om een internationale klassieker te worden, met vertalingen in het Frans, Engels, Duits, Zuid-Afrikaans, … en een editie als luisterboek.

In films en tv-series wordt er uiteraard ook heel wat afgeschermd:

  • In de talloze verfilmingen van de Drie Musketiers
  • In de avonturenfilms van Zorro tot kapitein Zeppos.
  • In het epos Sunshine van Istvan Szabo wil de Joods-Hongaarse Adam (rol van Ralph Fiennes) als schermer naar de Olympische spelen van Berlijn, 1936.

Ook in de strips wordt er duchtig met de degens gezwaaid:

Ken je meer boeken, films, series of strips waarin de schermsport voorkomt? Laat het ons weten in een reactie op dit bericht of op Facebook.

400 jaar Gentse schermgilde (1613-2013)

Dichten over Gent – doe mee aan de Stadsgedichtenwedstrijd!

Vakantie, tijd om te lezen! En, wie weet, ook om te schrijven? En waarom niet over ‘jouw’ stad Gent, voor/tijdens/na het grote stadsgebeuren van de Gentse Feesten?

Komt er poëzie in je op? Dan kan je deelnemen aan de wedstrijd voor Het mooiste stadsgedicht van Nederland en Vlaanderen. Zo klinkt de oproep:

‘Je houdt van een stad, je bent trots op een stad, je haat een stad, je bent jaloers op een stad of hebt er andere gevoelens over. Verwoord die beleving in een gedicht, doe mee aan de Stadsgedichtenwedstrijd 2013 en maak zo kans op een uiterst aantrekkelijke prijs en publicatie in een bijzondere dichtbundel. (…) Tot 16 augustus 2013 mogen de mooiste, vreemdste, lelijkste, verdrietigste (enzovoort) stadsgedichten ingestuurd worden.’
Interesse? Lees hier het wedstrijdreglement.

Het zou mooi zijn bij de winnende gedichten of in de bundel met de 200 beste gedichten een gedicht over Gent te kunnen lezen! Hier kan je de winnende gedichten van 2012 lezen.

Win een Dromenvanger boek!

Al wie zijn/haar ingestuurde gedicht ook op deze blog (als ‘reactie’) of op onze Facebook pagina plaatst (tussen 16 augustus  en 31 augustus), maakt kans op een exemplaar van En toen werd ik wakker, het boek dat stadsdichter-dromenvanger Peter Verhelst heeft samengesteld. We verloten 10 exemplaren!

Nationale stadsdichtersdag

De wedstrijd loopt in aanloop naar de jaarlijkse Nationale stadsdichtersdag voor Nederland en Vlaanderen, op 7 september in Lelystad, een organisatie van Stichting Poëtikos.

Voor Gent zijn onze drie stadsdichters en allicht ook onze ene Gentse ‘ambassadeur van het stadsgedicht’ uitgenodigd:

Je kan enkele van hun stadsgedichten lezen op de website Literair Gent: kijk bij Fragmenten onder het thema ‘Stadsgedichten’.

Poëtische feesten

Wie inspiratie zoekt, kan tijdens de Gentse Feesten heel wat poëzie meepikken, o.a. drie namiddagen Poemtata! poëzieperformances in de Lakenhalle (24-26/7, telkens 15-17u), bezield door de Antwerpse stadsdichter Peter Holvoet-Hansen (24 juli) , de Gentse David Troch (25 juli) en partner Sylvie Marie (26 juli). Of je kan luisteren naar Dichters in ’t raam, die optreden vanop de 1ste verdieping van Ottogracht 50 (21-27/7, 18-22u).

Meer over poëzie e.a. literatuur tijdens de Feesten lees je in het julinummer van de nieuwsbrief Literatuur in Gent.

(Myriam Verreycken, dienst Communicatie)

Dichten over Gent – doe mee aan de Stadsgedichtenwedstrijd!

Beelden van Gent toen en nu op Gentblogt

archiefbeeldenElke vrijdag schrijft Arthur De Decker een stukje op Gentblogt waarin hij de prentkaarten van Albert Sugg uit de belle époque vergelijkt met het beeld van Gent vandaag.
Albert Sugg had in het begin van de twintigste eeuw een winkel aan het Laurentplein waar hij ‘cartes postales’ verkocht. Arthur De Decker schrijft verhelderende commentaar bij de kaarten en Jos Tavernier voegt een hedendaagse foto’s toe.
Oude prentkaarten hebben een eigen charme.
Gentenaar Frans Van Bost was een verwoed verzamelaar van prentkaarten en oude foto’s. Zijn collectie werd gebruikt in het boek Archiefbeelden Gent-centrum want :  ‘De grote veranderingen in het stadsbeeld aan het begin van de twintigste eeuw zijn goed te volgen op zichtkaarten uit die periode.’ (p. 26).
Als u de oude Botermarkt eens wilt bekijken, kunt u het boek bij ons terugvinden.

Kristine De Messemaeker, collectie Gent 3de verdieping

Beelden van Gent toen en nu op Gentblogt

Keuzelijst ‘schatten uit ons magazijn’ en een nieuw boek over Gent 1913

gent1913Op de Erfgoeddag van zondag 21 april werden bijzondere werken uit onze magazijncollectie voorgesteld. Waar vind ik de dobbele schapers almanak, jongens en wetenschap van 1961, het Gents woordenboek?  We hebben de titels samengebracht in een kleine keuzelijst.
Ook enkele nieuwe werken over Gent kwamen ter sprake.

Bij ‘Wandelen door Gent 1913-1918’ willen we nog even stilstaan.

In 1913 werd in Gent een wereldtentoonstelling gehouden.
Wereldtentoonstellingen waren populair  sinds de tentoonstelling in Londen in het Crystal Palace in 1851. Na Londen en Parijs (de Eiffeltoren is een blijvende getuige) volgden ook Belgische steden zoals Brussel, Luik en Antwerpen. Gent kon niet achterblijven.
Het initiatief werd genomen door enkele industriëlen die al snel de stad konden overtuigen. Burgemeester Emile Braun voerde reeds jaren een gedurfd plan uit om de Kuip van Gent te renoveren en het geschikte moment leek gekomen om Gent in zijn nieuwe gedaante aan de wereld te tonen. Er werd een extra inspanning geleverd om voor 1913 klaar te zijn.
De renovatie van de Kuip heeft het beroemde zicht op de drie torens opgeleverd. Vroeger waren de Sint-Niklaaskerk, het Belfort en het Gravensteen omringd door  kronkelende straatjes. Braun heeft de monumenten vrijgemaakt door de huizen af te breken. Vanop de nieuwe Sint-Michielsbrug kon de bezoeker van Gent al dit fraais bewonderen  en meteen een blik werpen op de gerestaureerde gevels van de Graslei.
De tentoonstelling had plaats op het terrein van het Citadelpark en rond het Sint-Pietersstation op de gronden waar later het Miljoenenkwartier is ontstaan. Het station werd trouwens speciaal voor de tentoonstelling gebouwd.
Verschillende landen waren aanwezig met een eigen paviljoen. Frankrijk trad sterk op de voorgrond. Duitsland nam officieel niet deel maar was vertegenwoordigd door de industrie onder leiding van het Krupp-concern.  De paviljoenen zijn na de tentoonstelling afgebroken want het waren maar tijdelijke constructies:  metalen of houten frames met pleister erop. Daarom is er slechts één gebouw overgebleven: het feest- of floraliënpaleis.
1913 was een hoogtepunt voor Gent. De tentoonstelling lokte 9,5 miljoen bezoekers en liet een schuldenput van 4,5 miljoen frank (25 miljoen euro) achter.
Daarna kwamen de Duitsers. Burgemeester Emile Braun is erin geslaagd door onderhandelingen bloedvergieten bij de bezetting van Gent in 1914 te voorkomen. Maar deportaties van werklieden kon hij niet vermijden. Op het einde van de oorlog is hij trouwens zelf naar Duitsland weggevoerd.
De sporen van de tentoonstelling en de oorlog kunt u terugvinden in een nieuwe gids voor Gent:  ‘Wandelen door Gent: 1913-1918 : van wereldtentoonstelling tot wereldoorlog’.

Kristine De Messemaeker, afdeling Non-Fictie, collectie Gent

Keuzelijst ‘schatten uit ons magazijn’ en een nieuw boek over Gent 1913

GELEZEN: Op weg door Gent

opwegdoorgentHet Stadsarchief van Gent, beter gekend als De Zwarte Doos, heeft een boek uitgegeven over historische routes in het stedelijk landschap: Op weg door Gent.
In Gent zijn veel sporen terug te vinden van eeuwenoude routes over land en water. Sommige straten zoals de Donkersteeg en de Mageleinstraat zijn duidelijk herkenbaar als historische tracés. Maar ook over water liepen belangrijke routes. Veel steden zijn ontstaan op kruispunten van waterlopen. Zo ook Gent aan de samenloop van Schelde en Leie. Het woord ‘Gent’ is afgeleid van ‘Ganda’, een Keltisch toponiem dat rivierenknooppunt betekent.
In het boek wordt een overzicht gegeven van alle vormen van mobiliteit door de eeuwen heen. Over water, te voet, te paard, met trein en tram, met fiets en auto en ja zelfs, door de lucht. Daaromheen wordt een stuk sociale geschiedenis van Gent geweven.
Weet u hoe oud de paardenmarkt in Sint-Amandsberg is? De bekende Negenmeimarkt werd voor het eerst op die plek georganiseerd in 1540.
Weet u hoe de Blaisantvest eruit zag in 1932? De Plezantevest lag vol woonschepen. De gemeenteraad besliste in dat jaar dat ze moesten verdwijnen. Daarmee verdween ‘een vuil maar schilderachtig hoekje’ volgens een krantenartikel. De foto spreekt boekdelen.
Weet u hoe het eerste treinstation in Gent eruit zag? Het was een kopstation aan Gent Zuid met overdekte spoorhallen. De hoge ijzeren spanten lieten toe dat de stoom van de treinen kon ontsnappen.
Het geheel is geïllustreerd met prachtig beeldmateriaal, vooral uit de collectie van De Zwarte Doos.
U kunt het boek bij ons terugvinden op de derde verdieping of in de themazaal.

Kristine De Messemaeker, collectie Gent 3de verdieping

GELEZEN: Op weg door Gent

Wandelgidsen voor Gent

Vizit  heeft een vierde, volledig herziene editie gepubliceerd van ‘Gentse toeren: crimineel wijze wandelingen en een toer op de fiets’. De bibliotheek heeft 3 exemplaren gekocht.

De gids is zeer populair bij onze leners: de oudere edities halen hoge uitleencijfers.

In het boek staan verschillende wandelingen beschreven die vertrekken op één van de bekende punten in Gent : de Vrijdagmarkt, het Gravensteen, de Kouter… De lezer krijgt een beknopte beschrijving van de straten en pleinen met allerlei historische wetenswaardigheden.

Enkele zinnen uit het stuk over Jacob van Artevelde: ‘Van Artevelde leefde hier tijdens de 14de eeuw. Hij was een koopman. De Frans-Engelse oorlog strooide flink wat roet in het eten en Jacob nam de boot naar Engeland. Het dient gezegd dat hij bijzonder succesvol was want binnen de kortste keren verkreeg hij de Gentse neutraliteit in de hele affaire. Maar Jacob was een overmoedig man. Achter de rug van de Gentenaars om had hij de Engelse koning financiële steun beloofd om zijn oorlog tegen Frankrijk te bekostigen. In 1343 moest Jacob naar Engeland vluchten en bij zijn terugkeer in 1345 brak er een weversopstand uit. Tijdens de revolte werd Jacob een kopje kleiner gemaakt in zijn huis op de Kalandeberg.’

Jacob werd een paar eeuwen vergeten. Maar het jonge koninkrijk België had vaderlandse helden nodig en daarom kreeg hij eerherstel en een standbeeld.

De wandelingen zijn doorspekt met informatie over cafés en restaurants in Gent. Daardoor krijgt de gids een min of meer commercieel karakter.

Voor wie liever een secce beschrijving van het historische Gent inkijkt, is er de ‘Gids voor oud Gent’ van Guido Deseyn, ook een vierde herziene druk (van 2008) en eveneens een boek met hoge uitleencijfers.

Er worden 8 wandelingen door Gent beschreven.

De toon van het boek is eerder zakelijk. Bijvoorbeeld: ‘De Vrijdagmarkt blijkt niet altijd een plein te zijn geweest zoals wij het nu kennen. Over de gehele oppervlakte werd een bewoningslaag teruggevonden, aan de hand van het archeologisch materiaal dat er werd gevonden te dateren tussen de 11e en de 14de eeuw.’

In dit boek vind je ook historische foto’s terwijl het boek van Vizit eerder de lay-out van een reisgids heeft.

Denk je bij het lezen dat je de gids eigenlijk wel wilt kopen, dan kan je de prijs die wij betaald hebben, opzoeken in onze catalogus. Je opent de volledige beschrijving en dan klik je op de duistere zin ‘Toon volledige beschikbaarheid’: daar zie je naast allerlei uitleengegevens ook de prijs staan. Vroeger schreven we de prijs in het boek maar dat doen we nu niet meer.

Kristine De Messemaeker, Collectie Gent 3de verdieping

Wandelgidsen voor Gent