Belezen Wetenschappers In Vooruit – aflevering 6


image004

Op woensdag 24 februari 2016 interviewde Pat Donnez UGent-wetenschappers Jan Tolleneer (gastprofessor UGent Bewegings- en Sportwetenschappen), Rik Van Haaren (em. prof. Kenniscentrum Geneeskunde en Kindergeneeskunde), Eric Mortier (Afgevaardigd-bestuurder UZGent en anesthesist) en Stijn Vanheule (Psychoanalyse en Raadplegingspsychologie) over hun favoriete literaire werken.

Jan Tolleneer kiest eerst voor Joe Speedboot (2005) van de Nederlandse schrijver Tommy Wieringa: een roman over de vriendschap tussen twee jongeren Fransje Hermans en Joe Speedboot. Tolleneer heeft de narratieve en heel goed opgebouwde roman aanbevolen in het vak Toegepaste Ethiek omdat Joe, “een sportman in veel opzichten”, Fransje, “een biomedisch model in een rolstoel”, uit zijn isolement haalt. Fransje, die het romanverhaal met humor en een harde, realistische toon zelf vertelt en schrijft in twee delen (Penseel; Zwaard),  ontwikkelt zich zelfs tot een armworstelaar dankzij de kracht in zijn rechterarm (“ook een metafoor voor het schrijven?”).

Ook Tolleneers tweede romankeuze De wereld volgens Garp (1978; The world according to Garp) van de Amerikaanse schrijver-“superverteller” John Irving bevat de combinatie van literatuur en sport. Het tragikomische hoofdpersonage (nvdr: T.S. = Technical Sergeant: verwekt door een soldaat met hersenbeschadiging tijdens de Tweede Wereldoorlog en een verpleegster die later feministe wordt, Jenny Fields) Garp kiest voor het schrijverschap en het beroep van worstelaar. De roman is geschreven vanuit “een emotionele woede” en komt op voor zwakkeren en kansarmen in de samenleving. Bij het verschijnen van Garp werd John Irving wereldberoemd en in 1982 werd de roman verfilmd met Garp vertolkt door Robin Williams (overleden in 2014).

Rik Van Haaren is geboeid door Siddhartha (1922,  Siddhartha : eine indische Dichtung) van de Duits-Zwitserse schrijver Hermann Hesse (nvdr: Nobelprijs voor de Literatuur in 1946). Het verhaal is een spirituele reis van de jongen Siddhartha door India op zoek naar zijn ware zelf. Van Haaren leest een fragment voor waarin Siddhartha tijdens een ontmoeting met Boeddha (in de roman Gotama genoemd) kiest voor het verder zetten van zijn pelgrimstocht “om afscheid te nemen van iedere leer en van iedere meester om zo op eigen kracht mijn doel te bereiken of te sterven”. Daarna beklemtoont Van Haaren het actuele belang van Hesse als pacifist, humanistisch taoïst en zijn actuele populariteit (nvdr: mogelijk anwoord op “Welk leven moet ik eigenlijk leiden? (…) los van autoriteiten en ideologieën”).

Van Haaren verrast vervolgens met een eerste jeugdpublicatie in Belezen Wetenschappers in Vooruit, Het universum uitgelegd aan mijn kleinkinderen (2011, L’univers expliqué à mes petits-enfants) door de Frans-Canadese ondertussen “waanzinnig populaire” (zie ook YouTube) sterrenkundige Hubert Reeves. Het is geen roman maar wel een fantastisch verhaal over het heelal (sterren, water, zwarte gaten …), toegankelijk voor kinderen en jongeren vanaf circa 12 jaar en voor volwassenen.

Eric Mortier kiest voor de omvangrijke experimentele, postmoderne roman (circa 700 pagina’s) House of leaves (2000, Het kaartenhuis) van de Amerikaanse schrijver Mark Z. Danielewski omwille van de diverse vreemde vormen (lege pagina’s, lettertypes … herinnerend aan Paul van Ostaijens Music Hall) en de verschillende verhalen (oorspronkelijke verhaal van een overleden, oude man Zampano wordt becommentarieerd door Johnny Truant met een centrale rol voor een vreemd huis (“binnenafmetingen groter dan buitenafmetingen”; nvdr: het woord huis is consequent in het blauw gedrukt in de roman). De romanvorm en
-inhoud en bij uitbreiding de literatuur, “een huis met vele kamers”, staan garant voor een actieve, moeilijke relatie met de werkelijkheid – Pat Donnez verwijst in dit verband naar het theoretisch werk van Kathryn Hume (nvdr: o.m. Fantasy and mimesis : responses to reality in Western literature uit 1984).

Ook het tweede favoriete werk van Eric Mortier is een uitgebreide (circa 650 pagina’s) postmoderne roman De slinger van Foucault (1988, Il pendolo di Foucault) van de in 2016 overleden Italiaanse schrijver-mediëvist-semioticus Umberto Eco (bekend van de verfilmde roman De naam van de roos). De roman is onder meer “een epistomologisch tractaat” – een zoektocht naar het antwoord op de vraag “Wat is betrouwbare kennis?” en een occult spelletje met belangrijke gevolgen (bv. de slingerpunt verwijst naar tellurische (aardse) stromen).

Stijn Vanheule spreekt bezield over het gedicht Niets tweemaal (1957) van de Poolse dichteres Wislawa Szymborska. Zij kreeg de Nobelprijs voor de Literatuur in 1996 (de jury noemde haar “de Mozart van de poëzie, een vrouw die de elegantie van taal vermengde met de razernij van Beethoven”) en overleed in 2012. Het gedicht, een “absoluut sleutelwerk” volgens Vanheule, is onder andere verschenen in De vreugde van het schrijven : een keuze uit de poëzie van Wislawa Szymborska (1997) en in Einde en begin : verzamelde gedichten (2007). Stijn Vanheule vindt dat de dichteres denkpatronen uitdaagt, meditatief is, aandacht heeft voor de natuur en vooral een leidraad is om te luisteren naar mensen. Hij verbindt haar poëzie met zijn wetenschappelijk vakgebied, de psychoanalyse: de poëzie hoort bij het contingente (“waar, maar niet noodzadelijk”) en de “verwondering in essentie (liefde)” als essentieel deel van zijn wetenschap.

Vanheule eindigt met de roman Bezonken rood (1981) van de Nederlandse schrijver Jeroen Brouwers: een autobiografische fictie en een hommage aan zijn overleden moeder die gemarteld werd in een Jappenkamp Tjideng in Indonesië tijdens de Tweede Wereldoorlog. Vanheule bespreekt een sleutelscène waarbij zijn moeder rijst steelt voor hem (Brouwers als kleuter) en betrapt wordt. Er vindt bij Brouwers een “vreemde identificatie” plaats in verband met zijn moeder: “zijn gezicht valt van hem af”. Vervolgens duidt Vanheule het innerlijke van het personage Brouwers: hij kan het nieuwe niet zien wegens een traumatisering van binnen uit en kan ook niet verdringen, wat noodzakelijk is voor het ervaren van intimiteit.

 Op woensdag 27 april 2016 zijn volgende wetenschappers te gast (meer info op website Vooruit):

  • Kristiaan Versluys (Directeur Onderwijsaangelegenheden; Amerikaanse literatuur)
  • Frederik Anseel (Organisatiepsychologie)
  • Nadia Sels (Klassieke mythologie, Oudgriekse letterkunde)

Verslag van aflevering 7 volgt in de loop van de maand mei 2016.

Joël Neyt, bibliotheekmedewerker voor
Literatuurafdeling Stedelijke Openbare Bibliotheek Gent

Belezen Wetenschappers In Vooruit – aflevering 6

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s