GELEZEN: Mrs. Livingstone van Hilde Eynikel


mrslivingstoneMassa’s boeken over zgn. ontdekkingsreizigers in de bibliotheek. Daar stellen we ons nogal eens stoere zeebonken of avontuurlijke, koppige mannen bij voor. Er waren nochtans ook vrouwelijke ontdekkingsreizigers: in deze boeken kan je er meer over lezen. De  laatste jaren stond bv. Alexandrine Tinne, de Nederlandse 19de eeuwse ontdekkingsreizigster in de belangstelling: er verschenen immers zowel een paar biografieën als een roman over haar leven. Als eerste westerse vrouw bereikte Tinne Centraal-Afrika  en doorkruiste ze de Sahara, maar stierf er door een aanval van Touaregs. De bib bezit ook een boek over het opzienbarende leven van botanica Jeanne Baret die zich verkleedde als man om zich als minnares en assistent van botanicus Commerson in de tweede helft van de 18de eeuw op  een schip te laten meesmokkelen en zo de eerste vrouw werd die rond de wereld voer. En de vrouwen van ontdekkingsreizigers ? Over hen is veel minder geschreven en minder bekend.

Maar dit geldt niet voor Mary Moffat, alias Mrs. Livingstone. Historica, journalist en auteur Hilde Eynikel schreef immers de allereerste biografie over haar op basis van uitgebreid archiefonderzoek en reisde zelfs in haar en David Livingstones voetsporen doorheen Zuidelijk Afrika. Het resultaat mag er zijn. Mrs. Livingstone is een detailrijke biografie van bijna 500 pagina’s geworden, boordevol achtergrondinfo en de gang van zaken in het negentiende-eeuwse Zuidelijk Afrika. Maar het is absoluut géén dor academisch boek met een karrenvracht voetnoten geworden want Eynikel, die voordien ook al een biografie van pater Damiaan schreef, heeft een vlotte pen  en gebruikt fictie-achtige stijl-elementen om de dramatische levensloop van Mary Livingstone te illustreren. Sommige passages kun je onmogelijk uit  schriftelijke bronnen afleiden, maar geven het boek wel vaart en spankracht. Eynikel zou enkele jaren later trouwens nog een detective schrijven: Stigma.

Mary Moffat was de dochter van de Schotse missionaris Robert Moffat, die  tegelijkertijd ook wapens verhandelde aan Afrikaanse bevolkingsgroepen zoals de Matabele. Wapenhandelaar én missionaris was geen uiterst zeldzame combinatie overigens, want ook haar latere echtgenoot David Livingstone zou als missionaris nog wapens verkopen. Robert Moffat verbleef met zijn gezin in het noorden van het huidige Zuid-Afrika,  in Grikwastad, waar Mary in 1821 geboren werd, en nadien in Kuruman, waar ze tussen de lokale bevolking opgroeide. Mary was 17 jaar oud toen Robert Moffat met zijn hele gezin om disciplinaire redenen (hij had een buitenechtelijk kind bij een Afrikaanse vrouw) door de London Missionary Society terug naar Groot-Brittannië werd geroepen. Hij begon daar lezingen te geven en maakte op deze manier kennis met de jonge arts-en-missionaris-in-opleiding David Livingstone, die hij zou kunnen bewegen om ook naar Zuidelijk Afrika te trekken. Toen de Moffats enkele jaren later weer teruggekeerd waren naar hun missiepost,  kruisten hun wegen zich herhaaldelijk met David Livingstone, die zich daar al snel  tot ‘ontdekkingsreiziger’ had ontpopt. Na een aanval van een leeuw waarbij Livingstone zwaar gewond raakte werd hij door Mary verzorgd. Hij zou haar nadien ten huwelijk vragen ; ondanks tegenstand van haar moeder stemden  zij en haar vader toe en Mary Moffat transformeerde tot ‘Mrs. Livingstone’. De Livingstones onderhielden aanvankelijk een missiepost. Maar David had geen enkel talent als missionaris: hij bekeerde in heel zijn leven welgeteld één Afrikaan.
Na enkele jaren al nam hij Mary én de jonge  kinderen mee op een paar langdurige ontdekkingstochten met ossenwagens als vervoermiddel, ook tijdens Mary’s zwangerschappen. In 1850, na de geboorte van een kind tijdens zo een reis, zou Mary verlammingsverschijnselen oplopen die haar leven lang zouden terugkeren. Mary’s gezelschap kwam Livingstone echter goed uit: als dochter van hun wapenleverancier Robert Moffat boden de Matabele, een volk  in Zuidelijk Afrika, de  gezinsleden van zijn schoonvader bescherming aan. Mary was in deze harde en gevaarlijke  omgeving in moeilijke omstandigheden een soort ‘levend schild’ voor hem. Maar toen de kinderen ziek werden en  hun ondervoede pasgeboren baby stierf wilde Mary niet verder trekken en vond Livingstone  dat zijn gezin hem begon te hinderen. Hij stuurde hen dan – enorm tegen Mary’s zin – terug naar het Verenigd Koninkrijk, waar Mary bleef tot  David Livingstone na 4 en half jaar naar huis terugkeerde. Hoewel ze zeker niet beweert, noch suggereert dat hun relatie – vergeef me dit cliché – ‘liefdeloos’ was, zal Eynikel wel  benadrukken dat de eigengereide en egoïstische David in zijn exploratiezucht helemaal geen rekening hield met zijn familie en zijn vrouw in het bijzonder. Ook andere slechte karaktertrekjes van de bejubelde ontdekkingsreiziger worden door haar niet verbloemd, zodat Eynikels boek bij verschijning  in Groot-Brittannië voor opschudding zorgde.
Mary reisde met haar man opnieuw mee naar Afrika maar keerde snel (nu tegen zijn zin) terug toen ze vernam dat haar in Engeland achtergebleven zoon aan een drugsverslaving leed. Nochtans raakte Mary, die geplaagd werd door de verlammingsverschijnselen en de pijnen opgelopen tijdens haar reizen met David,  zelf ook verslaafd aan de in de 18de en 19de eeuw populaire pijnstiller Laudanum. Ze werd hierdoor afhankelijk van haar leverancier, Dr. James Stewart, een jonge missionaris-arts die met haar zou meereizen toen ze nog maar eens naar haar man in Afrika terugkeerde. Er werd gefluisterd dat Mary en de dokter een relatie hadden. Dit was slechts een gerucht en zal allicht nooit bewezen of ontkracht kunnen worden, maar in elk geval zijn de spannendste pagina’s uit het boek  die waarin Eynikel beschrijft hoe James Stewart in Afrika Mary begon te ‘stalken’…

Hoe Dr. Livingstone himself op die geruchten over zijn vrouw en zijn collega reageerde en hoe het Mary verging tijdens een volgende reis met haar echtgenoot, een expeditie op de Zambezi-rivier, dat lees je zelf maar in het boek… Kom deze ten onrechte vergeten biografie op de 3de verdieping in Bib zuid maar halen of vraag ze uit het magazijn op.

Wouter De Raes, collectie geschiedenis

GELEZEN: Mrs. Livingstone van Hilde Eynikel

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s