Samsara: de indrukwekkendste film van 2013


Samsara-afficheFilmmaker Ron Fricke is de cameraman met wie Godfrey Reggio in 1982 het legendarische Koyaanisqatsi maakte, een film zonder commentaar- of verteltekst waarin de makers ons via beeld en (de ondertussen ook beroemd geworden) muziek van Philip Glass confronteerden met ‘a life out of balance’: hoe de mensheid de planeet plundert en alsmaar verder vervreemdt van haar eigen plaats in de natuur. Het was een film die furore maakte omwille van het – toen heel innovatieve – time lapse procedé, d.w.z. het gebruik van camera’s die op uiterst trage snelheid beelden capteren zodat het uiteindelijke geprojecteerde beeld de werkelijkheid ‘versneld’ toont (een procedé dat ondertussen helemaal ingeburgerd is in natuurdocumentaires – denk aan het groeien van planten, zonsopgangen en –ondergangen, het ontluiken van bloemen, de groei van een embryo enz.). koyaanisqatsi Cameraman Fricke is een perfectionist. Hij bouwde zelf een 70mm time lapse camera en paste het procedé ook toe op IMAX formaat. In 1985 maakte hij Chronos voor het reuzenscherm van de IMAX bioscoop. Deze korte film (40 minuten, enkel op BluRay verkrijgbaar) raast doorheen 3000 jaar geschiedenis van de mensheid, van de piramide van Cheops en Persepolis over de Griekse en Romeinse Oudheid en Middeleeuwen tot de glazen torens van het Los Angeles van vandaag. De muziek was van synthesizercomponist Michael Stearns. Met diezelfde componist vertrok Ron Fricke anno 1988 voor een wereldreis met zijn 70mm camera om in alle uithoeken van de wereld opnamen te maken voor het weergaloze Baraka, opnieuw een niet-verbale documentaire – in feite is de benaming ‘filmgedicht’ beter – waarin hij de eeuwige terugkeer van de dingen in een visueel oogverblindende compositie probeerde te vatten. Ook hier gaat zijn aandacht naar de alsmaar dieper wordende kloof tussen het leven op de planeet en de mensheid die ondertussen op alsmaar mondialer schaal doorgaat met de plundering. Ronduit adembenemend mooie nachtopnamen (in time lapse) van Angkor (Cambodja), de stilte van een boedhistische tempel in Japan, de mediterende sneeuwaapjes op Hokkaido en de lijkverbrandingen aan de oevers van de Ganges… Prachtige muziek van onder meer Michael Stearns, Lisa Gerrard en Dead Can Dance, Subramanian en boventoonzanger David Hykes. samsara2 Nu, twintig jaar later, komt Ron Fricke opnieuw met een niet-verbaal filmwonder : Samsara – de titel is een woord in het Sanskriet dat zoveel betekent als ‘het eindeloos draaiende rad van het leven’ – opnieuw gemaakt in 70 mm en digitaal in 8K (ofte Super High Definition) getransfereerd voor Blu-Ray en DVD. Deze film, die zonder meer visueel de meest geavanceerde en adembenemende film van het jaar genoemd mag worden, wordt nu in de collectie van de Gentse bibliotheek aangeboden. De muziek is andermaal van Michael Stearns, Lisa Gerrard, maar bevat ook het schitterende orgelwerk Spheres van Keith Jarrett, en een ontroerende wiegeliedje gezongen door de Noorse Vidia Wesenlund en een indringend stuk dudukmuziek van Djivan Gasparijan. In deze film neemt Ron Fricke in grote lijnen dezelfde thematische bekommernissen van zijn vorige films op, alleen met technisch nog meer geavanceerd materiaal zodat Samsara visueel van een adembenemende maar vaak ook onthutsende schoonheid is. Wat deze film van de vorige onderscheidt is dat hij toont dat de aarde aan haar verzadigingspunt gekomen lijkt : wij zijn met teveel, de natuur begint haar tol te eisen (onthutsende beelden van Katrina!), de mens voedt zich met eten dat van gigantische voedingsfabrieken komt (de kippenslachterij in China), en de westerse ‘welvaart’ begeeft zich op domeinen waarin ze de natuur regelrecht uitschakelt (sexpoppen en –robots, plastische chirurgie, massagenot, artificiële sneeuwpistes en stranden, de hallucinante bouwprojecten van Dubai) en noem maar op. samsara3 Tussendoor brengt hij de mallemolen tot stilstand in de ijle hoogten van de boeddhistische tempels in Tibet en Myanmar, of in de verstilde landschappen van Death Valley, (afsmeltende) gletsjers en ruïnes in Turkije. Hoezeer de mensheid ten prooi lijkt te vallen aan massapsychose en vlucht lijkt te worden gesymboliseerd in de al even adembenemende (en misschien beklemmende) beelden van de Hadj in Mekka, of in de schokkende performance van de Franse performer Olivier de Sagazan. Al even onthutsend zijn de beelden van de begrafenis van een ‘war lord’ in Nigeria. De massataferelen van Noord-Korea zijn dan weer van een huiveringwekkende schoonheid. Fricke (en zijn producer Mark Magidson) werkte nauw samen met componisten Michael Stearns (een ‘oudgediende’) en Lisa Gerrard en monteerden de beelden vaak op de muziek. Dat levert een perfect samengaan van beeld en klank op dat de film heel expressief maakt. Samsara moet je dan ook met wijdopen ogen en oren beleven. We zijn dat niet zo gewend. Wij kijken meestal naar films als een soort beeldverhalen waarin we onze aandacht vooral toespitsen op het reilen en zeilen van de protagonisten en de gebeurtenissen. Daarbij vergeten wij al eens dat film veel meer is dan een beeldverhaal. Er is de vaak goed bestudeerde cameravoering, het gebruik van close up, panoramashots… en er is de montage. Maar er is bovenal ook het geluid, dat dit alles een bijkomende dimensie geeft. samsara4 Films als Samsara, en ook Baraka of Koyaanisqatsi leren ons dus ook op een andere manier naar film kijken en luisteren. Zij helpen ons film op een dieper niveau te beleven. Vermits er geen ‘verhaaltje’  is, spitsen wij onze aandacht toe op andere bouwstenen van een film en leren daarbij te genieten van kijken, luisteren, begrijpen, interpreteren en bovenal: verwonderen !

Walter Provo, Bibliotheek Mariakerke

Ga eens kijken op de website http://barakasamsara.com/ voor meer beeld en infomateriaal.

Samsara: de indrukwekkendste film van 2013

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s