Centenaire Marguerite Duras


marguerite durasMorgen zal het net 100 jaar geleden zijn dat de flamboyante Franse auteur en regisseur Marguerite Duras geboren werd. Een uitgelezen kans om dit icoon van de Franse literatuur – ook berucht vanwege haar turbulente leven – nog eens in de kijker te plaatsen.

Marguerite Duras is de nom de plume van Marguerite Donnadieu, geboren in de voormalige Franse kolonie Indochina, waar haar beide ouders werkten en zij op internaat zat. In het voor de Prix Goncourt genomineerde Un barrage contre le Pacifique (1950; vertaald als Een dam tegen de Grote Oceaan), schetst ze haar ongelukkige jeugd in een gezin dat door het vroege overlijden van haar vader geteisterd wordt door geldgebrek. Haar moeder typeert ze als megalomaan en tiranniek, voortdurend balancerend op de rand van de waanzin. Een wrede vrouw die enkel aan haar gewelddadige oudste zoon liefde schenkt. Gelukkig vindt Marguerite steun en affectie bij haar jongere broertje Paul. Haar theaterstuk Agatha (1981), dat ze ook zelf verfilmt, handelt over die innige band tussen broer en zus en over hoe ze elkaar inwijden in de liefde, een liefde die Duras als een van de volmaaktste beschouwde.

Op haar 18e vlucht ze naar Parijs om aan de Sorbonne wiskunde, rechten en politieke wetenschappen te studeren. Hier ontwaakt haar politieke bewustzijn en sluit ze zich aan bij de Communistische Partij. Aan de universiteit leert ze ook Robert Antelme kennen, waarmee ze in 1939 huwt. Een zoontje uit deze relatie sterft bij de geboorte in 1942.
In datzelfde annus horribilis verneemt ze via een telegram dat haar jongste broer Paul gestorven is, waarna ze letterlijk dagenlang met haar hoofd tegen de muur slaat.

Een jaar later treedt Marguerite samen met Antelme en haar nieuwe minnaar, auteur Dionys Mascolo, toe tot de verzetsgroep van de latere Franse president François Mitterrand. Hun woning vormt naast een ontmoetingsplaats voor schrijvers en filosofen als Raymond Queneau, Georges Bataille en Edgar Morin, ook een onderduikadres. Door een verrader in de groep wordt Antelme in de zomer van 1944 opgepakt wegens verzetsactiviteiten en vervolgens gedeporteerd naar een Duits concentratiekamp.

In een poging om te weten te komen waar haar man zich bevindt, begint ze een duistere relatie met Gestapo-lid Charles Delval, die sterke gevoelens heeft voor de schrijfster en haar mee neemt naar de chicste restaurants van Parijs. Duras is wanhopig en biedt hem zelfs geld en juwelen aan om haar te helpen, maar hij kan haar helaas weinig vertellen. (Na de bevrijding neemt Duras trouwens deel aan martelingen bij zijn verhoor en het is uiteindelijk haar getuigenis die tot Delvals executie leidt.)

Robert Antelme wordt uiteindelijk door enkele vrienden, onder wie Mitterrand en Mascolo, levend teruggevonden tussen een stapel lijken in Dachau. Na zijn moeizaam herstel schrijft Antelme zijn kampervaringen neer in L’espèce humaine (1947; pas in 2001 voor het eerst vertaald in het Nederlands als De menselijke soort). In datzelfde jaar bevalt Marguerite ook van haar kindje met haar minaar Mascolo: Jean.

Marguerite zelf zal pas in 1985 met La douleur (vertaald als De Pijn) de moed vinden om over de Tweede Wereldoorlog en het verblijf van haar man in de strafkampen te schrijven.
Schrijven was voor Duras trouwens de enige manier om zich met het leven en met het verleden te verzoenen en haar vlucht in het imaginaire is waarschijnlijk ook haar redding geweest: « Si je n’avais pas écrit je serais devenue une incurable de l’alcool. »

Filmcarrière

Op vraag van de onlangs overleden filmregisseur Alain Resnais pent Marguerite Duras in 1958 het scenario voor de film Hiroshima mon amour neer (aanvankelijk zou Françoise Sagan dit doen, maar ze komt niet opdagen op haar eerste afspraak met de regisseur). Hiroshima mon amour levert haar meteen een Oscarnominatie op.

Vanaf 1966 begint ze ook zelf films te regisseren, vooral uit onvrede met de bestaande verfilmingen van haar werk. Haar eerste film, ‘La Musica’, regisseert ze samen met Paul Séban en is gebaseerd op haar gelijknamige theaterstuk.
Als cineaste is Duras één van de iconen van de literair-experimentele cinema. Ze heeft een hekel aan traditionele films met een hapklaar verhaaltje en verwacht dat de toeschouwer bij haar films zelf associatieve verbanden legt tussen tekst en beeld.
Bij de première van L’homme Atlantique (1981) laat ze zelfs een waarschuwing afdrukken in Le Monde om niet naar haar nieuwe film te gaan, omdat de toeschouwers zich toch niet zouden amuseren. De helft van de film blijft het doek dan ook zwart en is er enkel een stem te horen. De 18 films die ze sinds 1966 regisseerde worden dan ook vooral gesmaakt door cinefielen.

De latere jaren

Duras, die al lang met een drankprobleem kampt, is eind jaren ’70 zowel fysiek als creatief uitgeput. Een lichtpuntje in haar bestaan zijn de fanbrieven die ze van de 27-jarige student Yann Andréa ontvangt. Ze beginnen een intieme correspondentie en wanneer de homoseksuele Yann haar na honderden brieven eens gaat bezoeken in Trouville, trekt hij meteen bij haar in. Het begin van een verstikkende, tumultueuze relatie, want ook Yann raakt verslaafd aan de drank.
De combinatie van alcohol en medicamenten maakt Duras onverschillig en onhandelbaar en ook haar werk lijdt eronder.

In 1982 volgt ze een ontwenningskuur en begint ze opnieuw verwoed te schrijven.
Dit werpt zijn vruchten af want in 1984 wint ze (eindelijk) de belangrijkste literaire onderscheiding, de Prix Goncourt, met L’amant (1984). Hierin vertelt ze over de liefdesrelatie die ze als 15-jarig meisje had met een veel oudere Chinese man. Dit boek werd in 35 talen vertaald, ging 2,5 miljoen keren over de toonbank en werd in 1992 succesvol verfilmd door Jean-Jacques Annaud (regisseur van The name of the rose en Seven years in Tibet).

In 1988 hervalt ze en drinkt ze zo waanzinnig veel whisky dat ze in een vijf maanden durende coma belandt. Op wonderbaarlijke wijze komt ze dit toch te boven en deze ervaringen schrijft ze neer in Yann Andrea Steiner (1992). Andréa stelt zijn leven in dienst van haar schrijverschap en wanneer haar lichaam het laat afweten pent Andréa de zinnen die Duras orakelt neer in haar laatste boek C’est tout (1995; vertaald als Dat is alles: het afscheid van een schrijfster).
Uiteindelijk overlijdt Marguerite Duras op 3 maart 1996 op 81-jarige leeftijd aan keelkanker in Parijs, waar ze begraven ligt op het Cimetière du Montparnasse.

Het eeuwfeest

Marguerite Duras heeft op zijn zachtst gezegd een bewogen leven gehad en het is dan ook niet verwonderlijk dat er talloze biografieën aan haar gewijd zijn, o.a. door Laure Adler. Adler kende Duras persoonlijk en bezocht alle plaatsen waar de schrijfster ooit woonde. Ze spoorde ook nieuwe getuigen op en mocht het persoonlijke archief van de schrijfster inkijken. (Duras haatte nochtans het idee dat iemand anders over haar leven zou schrijven.)
Op 17 juni vertelt deze Franse schrijfster en mediapersoonlijkheid in het Brusselse internationale literatuurhuis Passa Porta over het uitzonderlijke leven en werk van Duras.

Ter gelegenheid van haar eeuwfeest verschijnen er heel wat nieuwe publicaties, waaronder een nieuwe versie van de biografie van Duras-specialist Alain Vircondelet, La traversée d’un siècle. Ook de laatste twee delen van haar ‘Oeuvre complète’ verschijnen in mei in de prestigieuze Pléiade-reeks en Gallimard brengt naast een aantal andere heruitgaves (zoals ‘Les impudents’) ook een luisterboek van ‘L’amant’ op de markt.
Het enige jeugdboek dat Duras ooit schreef, ‘Ah! Ernesto’ (1971), over een kleine jongen Ernesto die weigert om nog naar school te gaan, wordt ook opnieuw uitgebracht. Een tentoonstelling over dit boek kan u gaan bekijken in de Médiathèque Marguerite Duras in Parijs.

Wie binnenkort een trip naar Parijs plant kan de komende maanden ook genieten van tal van lezingen, video-installaties, optredens, filmvertoningen, … Een overzicht van alle activiteiten in Parijs kunt u hier bekijken.

Maar ook vanuit uw luie zetel kan u Duras’ eeuwfeest vieren met ARTE, die op zondag 6 april een speciaal programma samenstelt, met drie onuitgegeven documentaires (twee van Benoît Jacquot en één van Pierre Assouline) en twee films (L’Amant en Hiroshima, mon amour) die op haar oeuvre gebaseerd zijn.

Wie op de hoogte wilt blijven van alle nieuws en activiteiten kan o.a. terecht op de site van Société Internationale Marguerite Duras. Een papieren versie ligt ter inzage op ons houten tentomeubel op de 4e verdieping, samen met een selectie van haar werken en biografieën.

Om af te sluiten nog een paar citaten van Duras:

« Il n’y a pas de vacances à l’amour, ça n’existe pas. L’amour, il faut le vivre complètement avec son ennui et tout, il n’y a pas de vacances possibles à ça. »
« La confirmation de la tristesse est une consolation. »
« Ecrire, c’est aussi ne pas parler. C’est se taire. C’est hurler sans bruit. »

Ludovic Bouckaert, Literatuurafdeling

Centenaire Marguerite Duras

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s