Hoorcolleges op cd: professoren die boeien (dl.2)


neurofilosofieIn een vorige bijdrage had ik het over onze ruime verzameling hoorcolleges op cd  en stelde ik enkele boeiende en vlotte sprekers onder de Nederlandstalige historici voor, die een aantal interessante geschiedenis-colleges op cd hebben laten uitgeven. Maar het aanbod van de bib is uiteraard veel breder dan dat. Onze verzameling hoorcolleges  telt bv. ook heel wat bijdragen over filosofie en moraal.

Eén van de interessantste sprekers is filosoof Herman Philipse die in België  – onterecht – wat minder bekend is dan veel van de  in de vorige bijdrage vermelde professoren. Zijn colleges zijn dan ook wat ernstiger en minder gekruid met anekdotes en grappen dan pakweg deze van Maarten van Rossem of Herman Pleij, waar ik het de vorige keer al over had. Maar vermits Philipse echt het talent bezit om moeilijke filosofische en kennis- en wetenschapstheoretische discussies op een eenvoudige manier aan een breed publiek uit te leggen zonder te veel te simplificeren, zijn ook van hem al 9 luister-cd’s uitgegeven. Zijn colleges handelen vaak over thema’s op de snijlijn  tussen filosofie, wetenschap en godsdienst en dan vooral over hun onderlinge conflict- en pijnpunten. Zoals in zijn uitstekende cd Neurofilosofie van de geest. Hoorcollege over de verhouding tussen de hersenen, het bewustzijn en de vrije wil  waarin Philipse punt per punt  de deterministische  pretenties van neurologen van het type Dick Swaab “Wij zijn ons brein” en Viktor Lamme “De vrije wil bestaat niet” vakkundig de grond inboort.

Godsdienst dan: de bib bezit hoorcolleges over bv. de Bijbel, godsdienstfilosofie en de islam.
Ik pik er even een interessantere uit: deze over het leven van de profeet Mohammed van arabist en islamoloog Hans Jansen. Jansen duidt en schetst de context van de centrale bron die we hebben over het leven van de profeet Mohammed: een boek van Ibn Isjaq, waarop vele verhalen over Mohammed teruggaan. En probeert aan de hand van dit boek kritisch mythe van realiteit te onderscheiden en Mohammeds leven te reconstrueren, wat geen eenvoudige zaak blijkt te zijn. Een belangrijke kanttekening toch:  de laatste jaren verscherpte Jansen aanzienlijk van toon en raakte hij in een paar mediadiscussies rond islam en hedendaagse islamistische stromingen verzeild. O.m. met een paar collega-hoogleraren, die wezen op het feit dat al zijn publicaties van de laatste jaren voor het grote publiek bedoeld zijn en een inleiding tot de islam voor andersdenkenden, een (gedrukt) boek met als provocerende titel Islam voor varkens, apen, ezels en andere beesten, als onwetenschappelijk kwalificeerden.

De hoorcolleges in de bib handelen niet alleen over alfawetenschappen als geschiedenis, godsdienstwetenschap, filosofie, cultuur- en literatuurgeschiedenis… De bib bezit er ook heel wat over psychologie of  over exacte wetenschappen zoals wiskunde, astronomie en biologie, en vooral over evolutieleer   en gedragsbiologie in het bijzonder.

Etholoog Jan Van Hooff legt  bv. in Gedragsbiologie: hoorcollege over de evolutie van de moraal uit hoe “altruïstisch gedrag”  kon ontstaan via natuurlijke selectie, waarvan we – ten onrechte – zouden kunnen denken dat die altijd “egoïstische” eigenschappen zou bevorderen.  Hij gaat er van uit dat veel dieren ook een moraal hebben, bespreekt welke factoren ten grondslag liggen aan hun sociaal samenleven en welke “verzoeningsprocessen” zich bij bepaalde diersoorten manifesteren. Hij put daarvoor uit zijn eigen onderzoek met mensapen en uit andere experimenten van o.a. de bekende bioloog Frans De Waal.

Natuurkundige, filosoof, wetenschapspopularisator en voormalig Gouden Uil-winnaar Bas Haring heeft het in een hoorcollege over “Het bewustzijn” en dit begrip blijkt moeilijker te definiëren dan je zou kunnen verwachten. Maar in zijn 4-delige cd  behandelt Haring toch een aantal onderwerpen zoals de invloed van Descartes op ons denken over bewustzijn, de relatie tussen brein en bewustzijn, bewustzijn bij dieren of de kwestie of het mogelijk is dat apparaten ooit een bewustzijn zouden krijgen…

U bent er zich ondertussen misschien wel al van bewust dat de tot nu toe vermelde auteurs allemaal Nederlandse mannen zijn. Analoog met de hele academische wereld, toch nog altijd een mannenbastion, zijn deze hoorcolleges overwegend een mannenzaak, maar één van de schaarse uitzonderingen is Ineke Sluiter, hoogleraar in de Klassieke talen en Cultuur die een 3-tal cd-boxen  over Socrates en klassieke literaire teksten geproduceerd heeft.
Hoewel dit wat mij betreft hoegenaamd geen rol speelt, zijn de uitgeverijen van dergelijke cd’s ook vooral Nederlands en zijn er  minder luister-cd’s met hoorcolleges van Belgische professoren op de markt. Maar voor wie per se ook Vlaamse hoogleraren en intellectuelen aan het woord wil horen: Lannoo is enkele jaren met een reeks Hoor ze spreken begonnen met een aantal BV-intellectuelen die het over hun vakterrein hebben zoals Rik Torfs over de kerkMarc Reynebeau over de  naoorlogse Belgische politieke geschiedenisPeter Adriaenssens over succesvol opvoeden

Wouter De Raes, collectie geschiedenis

Hoorcolleges op cd: professoren die boeien (dl.2)

Een gedachte over “Hoorcolleges op cd: professoren die boeien (dl.2)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s