De Japanse cineast Yasujiro Ozu en zijn filmdiva Setsuko Hara


De bibliotheek biedt niet enkel de kaskrakers op dvd aan. Je kan bij ons ook terecht voor klassiekers van oude grootmeesters, en niet alleen uit Hollywood of uit Europa.  We hebben een aantal films van Japans beste filmregisseur ooit: Yasujiro Ozu (1903- 1963).

Zet je stereotype voorstellingen over Japanse films uit je hoofd als je een dvd van Ozu in de dvd-speler schuift. Ozu maakte geen historische epossen en bracht geen zwaardvechtende  samoerai  of getatoeëerde yakuza in beeld. Zijn bekendste films spelen zich af in het Japan van na de Tweede Wereldoorlog en focussen op het gezinsleven, de situatie van de vrouw in de Japanse traditionele familie, de geleidelijke modernisering van Japan en de  invloed van de consumptiemaatschappij op traditionele relaties in Japan. Vaak beschrijven ze een sleutel-episode uit het leven van een kernfamilie. Een dochter die  onder druk word gezet  om te huwen (Early Summer, Late Spring, The End of Summer…), kinderen die willen dat hun “traditionele” ouders zoals hun “moderne” buren een televisie kopen (Good Morning),  de  vader die hertrouwt (Late Spring) of tersluiks bezoekjes aan zijn maîtresse brengt (The End of Summer), een familiebezoek van de ouders aan hun kinderen (Tokyo Story), …

Ogenschijnlijk niet echt spectaculaire scenario’s dus. Ozu’s films hebben een eenvoudige plot en ook zijn karakters lijken op het eerste gezicht ongecompliceerd. Conflicten en spanningen tussen de personages blijven voor een groot stuk onderhuids. Maar zo  dissecteert  en bekritiseert hij op een zeer subtiele, niet-expliciete wijze de Japanse samenleving. Zijn favoriete en bekendste  actrice Setsuko Hara, vaak in beeld gebracht als de –  schijnbaar – ideale schoondochter, probeert op een geraffineerde wijze weerwerk te bieden aan de druk die de omgeving  op haar legt. Een sociaal-kritische toets ontbreekt dus niet in Ozu’s films.

Ozu, van wie vele films uit de jaren 20 en 30 jammer genoeg  verloren zijn gegaan, schakelde slechts laat over op het gebruik van klank en kleurenfilms. Maar hij was als cineast desondanks een  zeer belangrijke vernieuwer,  die totaal  brak met de conventies van Hollywood, zoals de heilige 180°-regel. Hij introduceerde en werd befaamd met zijn “tatami-shots”,  waarbij de camera de beelden registreert vanop de ooghoogte van zijn acteurs, die op traditionele tatami’s zitten en converseren.

Mijn favoriete Japanse film is zijn zwart-witte meesterwerk Tokyo Monogatari (Tokyo Story). De op het platteland levende ouders brengen een bezoek van een aantal dagen aan hun kinderen in de hoofdstad. Die hebben een succesvolle carrière of een zaak uitgebouwd in het snel groeiende en moderniserende Tokyo van de jaren 50. Ze hebben het te druk om tijd voor hun ouders vrij te maken en schuiven hen door naar de enige die echt om hen lijkt te geven:  Noriko, de jonge weduwe van hun zoon, die als soldaat sneuvelde in WO II.  Een zeer ontroerende film,  die wel eens opduikt in “beste-films aller tijden”-lijstjes zoals bv. hier op plaats 3 in een poll van Sight & Sound onder filmcritici. En zelfs op de eerste plaats toen Sight & Sound in 2012 de mening van meer dan 350 levende filmregisseurs vroeg.

Je kan de film hieronder bekijken. Maar staar misschien toch maar niet 2 u 20 lang op een computerscherm: de films die je in de bib kan lenen zijn nog altijd van betere kwaliteit dan die op Youtube.

Tokyo Story

Ozu’s  favoriete actrice Setsuko Hara wordt wel eens de “Eeuwige Maagd” of ook nog de “Japanse Greta Garbo” genoemd. Ze trok zich immers evenals de Zweedse actrice op het toppunt van haar roem compleet terug uit het openbare leven – al dan niet toevallig na Ozu’s dood in 1963. En tot vandaag wou en wil de nu 92-jarige filmdiva geen contact meer met de pers.

Ze werd vooral bekend met de films van de zgn. “Noriko-trilogie”: Late Spring, Early Summer  en Tokyo Story. “Late Spring” hebben we niet meer in de bib en de Nederlandstalig ondertitelde versie is helaas  uitverkocht. Geen nood:  via interbibliothecair leenverkeer kunnen we die in een andere bib voor jou opvragen. De Noriko-films zijn zeker geen “sequels”: Hara’s Noriko-personage vertoeft in elke film in een totaal andere familiale context. Maar vroeg of laat wordt ze telkens als ongehuwde, zelfstandige jonge vrouw door de familie aangezet om te trouwen… Ironisch genoeg bleef Setsuko Hara zelf heel haar leven lang ongehuwd.

Setsuko Hara kon ook wel andere rollen aan dan die van eeuwig glimlachende “ideale schoondochter” in Ozu’s films. Ze nam bv. een totaal ander personage voor haar rekening in “The Idiot” van Akira Kurosowa,  de meest “Europese” van de grote Japanse filmregisseurs en eigenlijk bijna Ozu’s tegenpool.  Die film was een eigenzinnige adaptatie van de roman “De idioot” van Fjodor Dostojevski:  Kurosowa verplaatste het verhaal van een zomers 19de-eeuws Rusland naar een 20ste-eeuws, winters sneeuw- en ijslandschap op het noordelijkste Japanse eiland Hokkaido. Setsuko Hara speelde hierin met brille de flamboyante en tragische rol van een Japanse “Nastassya Filippovna”, het vrouwelijke hoofdpersonage uit het boek.

Na zijn eerste kennismaking met Setsuko Hara op het witte doek schreef de Japanse auteur Endo Shusaku: “We would sigh or let out a great breath from the depths of our hearts, for what we felt was precisely this: Can it be possible that there is such a woman in this world?” En juist deze vrouw trok zich – het publieke leven als filmster kotsbeu – op 43-jarige leeftijd helemaal terug om alleen te gaan wonen in het kleine Japanse stadje Kamakura, nog slechts occasioneel en van ver gespot door paparazzi. Ik beken: toen ik ooit een dagje in Kamakura rondliep heb ik goed om me heen gekeken of ik nergens een glimp van haar kon opvangen…

Wouter De Raes, collectie geschiedenis

De Japanse cineast Yasujiro Ozu en zijn filmdiva Setsuko Hara

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s