Fellini’s Roma


Begrijpe wie kan: de filmklassiekers Roma en Satyricon  van Federico Fellini waren tot voor kort nog niet in een in het Nederlands ondertitelde dvd-versie verschenen.  Maar nu kan je die in de bib lenen. Fellini zelf voorstellen hoeft eigenlijk niet. Het adjectief “Felliniaans” is al lang een begrip: de meeste mensen  associëren het met exuberante, theatrale, groteske, voluptueuze, excentrieke… personages of dito filmscènes.

De “neorealist”

Nochtans debuteerde hij in de vroege jaren 50 als een regisseur van films in de stijl van de Italiaanse “neorealistische school” van o.a. Vittorio De Sica en Roberto Rossellini, bij die laatste was hij trouwens voordien assistent en scenarist.  Maar al snel kregen zijn  films kritiek uit het neorealistische kamp,  zoals bv. het met een Oscar voor de beste buitenlandse film bekroonde La Strada.  Zijn films lagen ook toen al uit een andere hoek onder vuur – onder druk van het  Vaticaan werd een scène weggeknipt uit La Notte di Cabiria, waarin Fellini’s vrouw Giuletta Masina de hoofdrol als hoer speelt.

De ommekeer

Met La Dolce Vita – je kent ongetwijfeld wel de Trevi-fontein scène met “paparazzo” Marcello Mastroianni en actrice Anita Ekberg – verlaat hij in 1960 volledig en definitief het pad van het neorealisme.  Geen rechtlijnig verhaal meer, de  films krijgen een gefragmenteerde  structuur, de droomachtige sequenties worden steeds talrijker, het slot blijft open, de personages worden veel excentrieker en soms komen er gewoon geen echte hoofdfiguren meer in voor.  Fellini begint ook meer over zijn eigen rol in zijn films te reflecteren en  de rol van de regisseur in de film zelf in vraag te stellen. Zo gaat zijn meesterwerk  8 ½ (Otto e mezzo)  over de vele moeilijkheden die een regisseur ondervindt tijdens het maken van die film zelf. Het hoofdthema van de Otto e mezo wordt de fragiele en problematische positie van een met een creatieve dip kampende regisseur, die worstelt met zijn entourage en vooral met zichzelf.

Roma

Voor een stuk komt dit ook terug in Roma uit 1972. Hij kruipt bv. zelf in de regisseursrol in de film als hij in dialoog gaat met de hippies en manifestanten in het Rome van de vroege jaren 70.

Rome komt  in de film voor als:

1) de historische mythe zoals Rome leeft bij de bevolking

2) de soms nostalgische herinneringen aan Rome van de jonge regisseur in de jaren 30 en 40, onder het fascistische regime van Mussolini  toen Fellini net van zijn geboortestad Rimini naar Rome verhuisd was

3) het Rome van de jaren 70 waarin de oudere Fellini zelf een documentaire over de stad aan het draaien is.

Die film is dus zeer discontinu, springt voortdurend van de jaren 30 en 40 naar de jaren 70  en heeft noch een hoofdpersonage – tenzij Rome zelf –  noch een plotontwikkeling.  Eigenlijk is elke grote scène een film op zichzelf. Sommige critici vonden de film zelfs een parodie op 8 ½  omdat hij bepaalde kenmerken van die film nog gaat uitvergroten.  Toegegeven: niet alle scènes in de film zijn even beklijvend, maar er zijn wel een paar van zijn beste uit zijn hele carrière bij, die je nooit meer vergeet.

Persoonlijk vind ik de meest memorabele scène  uit deze film – en misschien wel uit zijn hele oeuvre  – de beroemde “katholieke modeshow” waarin de regisseur alle registers opendraait en priesters, nonnen, bisschoppen en tenslotte de paus in krankzinnig ornaat op de catwalk laat paraderen.

Grotesk, ja zelfs pure camp, maar ook een vlijmscherpe kritiek op de katholieke kerk van de regisseur (die zichzelf overigens heel zijn leven lang als een gelovig man omschreef). Niet toevallig volgt deze “katholieke modeshow”-scène net na een scène in een luxe-bordeel in de jaren 30 – waar hoeren zich voor een burgerlijk publiek aanprezen.

Hoewel deze film in tegenstelling tot een aantal van zijn vroegere films zoals La Notte di Cabiria en La Dolce Vita nooit censuurpogingen ondervond heeft Fellini  zelf wel uit eigen beweging  bepaalde scènes uit het modeshow-fragment verwijderd. Je vindt die niet op de dvd maar wel hier en hier.

Nino Rota 

Met de uitgave van de nieuwe in het Nederlands ondertitelde versies van Roma en Satyricon beschikt de bib nu over de meeste en belangrijkste films van Fellini. Maar je kan bij ons eveneens de  cd’s  van Nino Rota, Fellini’s vaste huiscomponist terugvinden. Rota schreef  overigens ook de muziek bij bovenstaand fragment uit “Roma”, een muzikaal thema dat telkens in andere variaties gedurende de hele film terugkomt en zich als een oorwurm in je hoofd nestelt. De componist, die niet alleen filmmuziek voor Fellini en voor Coppola’s  The Godfather-trilogie maakte maar ook symfonieën, concerto’s,  opera’s, liederen en kamermuziek schreef, stierf totaal onverwacht in 1979. Fellini’s latere films uit de jaren 80 en 90 werden door vele critici niet zo enthousiast meer onthaald als vroeger. Eén van de redenen was dat zijn films duidelijk de muzikale inbreng van Nino Rota misten.

Wouter De Raes, collectieverantwoordelijke geschiedenis

Fellini’s Roma

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s