Amy Chua, hoogleraar aan de universiteit van Yale en dochter van Chinese immigranten in de VS werd door haar ophefmakend, autobiografisch opvoedingsboek in 2011 bekend als de “Tijgermoeder”. Minder mensen weten dat ze in een eerder gepubliceerd boek “Wereldrijk voor een dag” probeerde de opkomst en val van hypermachten in de wereldgeschiedenis te verklaren.
Hypermachten en tolerantie
Haar centrale, uitdagende en originele stelling in dit boek is dat tolerantie een essentiële voorwaarde was van alle staten die ooit “hypermachten” zijn geworden. Een hypermacht moet alle andere gelijktijdige rivalen overtreffen, zij mag noch economisch, noch militair inferieur zijn aan die rivalen en haar macht moet zich uitstrekken over een immens gebied op aarde.Volgens Chua waren enkel deze rijken hypermachten: Het Perzisch-Achaemenidische rijk, het Romeinse Rijk, China onder de Tang-dynastie, het Mongoolse rijk, het Nederlandse wereldrijk in de 17de eeuw, het Britse rijk in de late 18de en 19 de eeuw en de Verenigde Staten na de val van het communisme.
Ongeacht de enorme verschillen tussen die hypermachten waren ze volgens de auteur tijdens hun opmars naar werelddominantie allemaal “buitengewoon pluralistisch en tolerant”, althans naar de maatstaven van hun tijd. “Tolerantie” heeft voor Chua immers niets te maken met de mate van geweld dat een Rijk gebruikte om die positie te verwerven of andere staten te koloniseren, anders kon je geen enkele hypermacht tolerant noemen. En al evenmin iets met hedendaagse noties over mensenrechten of politiek-culturele gelijkheid tussen groepen. In Chua’s boek is “tolerantie” de “mate van vrijheid die individuen of groepen van verschillende etnische, religieuze, raciale en taalkundige of andere achtergrond wordt vergund om samen te leven, te participeren en vooruit te komen in de maatschappij.”
Intolerantie
Je zou kunnen tegenwerpen dat Chua bewust en wat eenzijdig enkel die wereldrijken die haar “tolerantie”-stelling zouden moeten illustreren als “hypermachten” beschouwt: Het valt op dat ze bv. het enorme islamitische rijk van de Abbasiden en nog een aantal andere niet in haar rijtje hypermachten plaatst. Volgens Chua waren veel christelijk-Europese en islamitische rijken immers niet tolerant, zeer repressief en vielen ze voortdurend ten prooi aan interne godsdienstoorlogen. Katholiek 16de-eeuws Spanje bv.: de Inquisitie en de religieuze intolerantie die haar moslim- en Joodse bevolking op de vlucht dreef was volgens haar de reden waarom Spanje ondanks haar kolonies nooit uitgegroeid is tot een economische en militair dominerende hypermacht, zoals de Verenigde Provinciën en het Britse rijk nadien wel konden.
Racistische intolerantie binnen en buiten de eigen staat en brutaal, nietsontziend geweld tegen de bevolking van reeds veroverde gebieden waren belangrijke redenen waarom zowel Nazi-Duitsland als haar As-bondgenoot Keizerlijk Japan in de 20ste eeuw zeer snel verslagen werden en de kans niet kregen om uit te groeien tot een hypermacht.
Chua beschouwt openheid voor immigratie en culturele en religieuze verdraagzaamheid als absolute voorwaarden voor de ontbolstering van een hypermacht. Want de economische impuls teweeggebracht door opname van gekwalificeerde groepen, die juist door andere staten werden buitengesloten was vaak cruciaal voor hun opgang. De aftakeling van deze hypermachten zette zich juist in naarmate ze zich steeds intoleranter en repressiever gingen gedragen.
Conclusies
Het boek rond af met een aantal actuele “lessen van de geschiedenis”, waarin Chua ook politieke conclusies trekt. Chua kantte zich tegen de militaristische politiek en het intoleranter wordende en immigratie afschrikkende binnenlands beleid van de vorige Amerikaanse president W. Bush.
Door haar enorme ambitieuze opzet mist Chua’s betoog regelmatig wat nuance en komt het soms wat simplistisch en eenzijdig over – zeker als ze historische vergelijkingen maakt. Maar hoe dan ook is Chua’s zeer originele en gedurfde boek een aanrader.
Tijgermoeder
Enkele jaren na “Wereldrijk voor een dag” zorgde “Strijdlied van een tijgermoeder”, Chua’s opvoedkundig boek wereldwijd voor héél wat meer opschudding omdat het de te “lakse” Westerse opvoeding in vraag stelde. In dat boek beschrijft en verdedigt ze als Amerikaanse van Chinese afkomst de harde “Chinese” opvoeding, die ze haar eigen dochters gaf.
Wouter, collectieverantwoordelijke geschiedenis
